Russisch roulette met het regenwoud

Hoe groot is de veerkracht van het Amazonegebied? De kans dat het woud ineens bezwijkt aan klimaatverandering lijkt kleiner dan eerder werd gedacht, maar vlak de invloed van ontbossing niet uit.
(Dit artikel werd geschreven als achtergrondverhaal bij aflevering 3 van de documentaireserie Klimaatjagers, en verscheen eerder hier).
Door Heleen van Soest en Jan Paul van Soest
© Neil Palmer (CIAT)
Luchtfoto van regenwoud nabij Manaus, Brazilië.
Klimaatjagers in de Amazone – het klinkt een beetje als de titel van een spannend boek. Misschien is het dat ook wel, maar het is in elk geval een spannende aflevering van de documentaireserie Klimaatjagers, waarin avonturier Bernice Notenboom op zoek gaat naar zogeheten kantelpunten (tipping points) in het klimaatsysteem. Het Amazonebekken zou een van die kantelpunten kunnen zijn. Zou kunnen – we schrijven het maar enigszins prudent, omdat de veerkracht van het Amazonesysteem nog maar beperkt wetenschappelijk begrepen wordt. Een toenemend aantal factoren die bepalend zijn voor de toekomst van het Amazonebekken wordt nu in kaart gebracht, via tal van onderzoeken. In deze aflevering vanKlimaatjagers laat prof. Yadvinder Malhi de droogte-experimenten zien die de hoogleraren Patrick Meir en Antônio Carlos Lola da Costa hebben opgezet. Klimaatmodellenbouwers als professor Peter Cox van de Universiteit van Exeter proberen de complexiteit in wiskundige vergelijkingen te vangen, om zo te becijferen hoe het Amazonesysteem zich onder druk van klimaatverandering kan ontwikkelen.
En omgekeerd om te bestuderen hoe veranderingen van het Amazone-regenwoud op hun beurt weer tot verdere klimaatverandering kunnen leiden. Snel verlies aan grote delen van het regenwoud zou er immers toe kunnen leiden dat de koolstof die in het bos is opgeslagen vrijkomt, waardoor de mondiale opwarming verder wordt versterkt. Lokaal verlies aan regenwoud door ontbossing en droogtes kan ook de regionale waterhuishouding beïnvloeden en zo over een groter gebied effecten hebben dan alleen op de plek waar de ontbossing plaatsvindt.

Slordig denken over windenergie geeft onjuiste conclusies

Windpark Amalia op de Noordzee: wel degelijk een bijdrage aan brandstofbesparing en CO2-reductie.

De brandstofbesparing door windenergie is veel lager dan iedereen denkt, berichtten recent verschillende blogs. Tweede-Kamerlid René Leegte (VVD) bepleitte een nader onderzoek, en stelde vragen aan minister Verhagen van El&I. De berichten zijn gebaseerd op een notitie ‘Brandstofbesparing bij de Nederlandse elektriciteitsvoorziening’ van dr. Cees le Pair, die al eens eerder een vergelijkbare analyse maakte. Men kan van mening verschillen of windmolens mooi of lelijk zijn, maar de brandstofbesparing (en daarmee de CO2-reductie) door wind is geen mening: Die is gewoon uit te rekenen .

Door Bart Ummels en Jan Paul van Soest

Dat is dan ook gebeurd. Meerdere malen. Onder meer door een van ondergetekenden in zijn proefschrift Wind Integration (2009). Afstudeerhoogleraar prof. Wil Kling werkte destijds deels bij TenneT, het landelijk netbedrijf dat het hoogspanningsnet beheert en precies weet hoe het elektriciteitssysteem werkt. Andere rekensommen zijn gemaakt door Kema, in 2010, op verzoek van het ministerie van Economische Zaken. Het door René Leegte gevraagde onafhankelijke onderzoek is er dus al. Er zijn ook tal van internationale studies; net verscheen bijvoorbeeld een analyse van het Insitute for Public Policy Reseach in het VK. Al die studies komen tot geheel andere getallen dan die van Cees le Pair: de brandstofbesparing en de CO2-reductie komen in alle studies veel hoger uit.

Eerste hulp bij klimaatverwarring

(Deze blogpost is een bewerking en update van Eerste hulp bij Klimaatverwarring, op 13 juli 2011 op blog Natuurlijkewereld verschenen)

KNMI Kenniscentrum voor weer en klimaat

Sinds een jaar of wat is het, in het publieke debat en in de media, een beetje een zooitje als het over klimaat gaat. Berichten over een ongekend snelle stijging van de CO2-uitstoot en over de onmogelijkheid de temperatuurstijging nog beneden de 2 graden Celsius te houden (IEA), worden afgewisseld met artikelen waarin wordt gesteld dat sprake is van afkoeling in plaats van opwarming, of dat de mens geen rol speelt. Wat zijn nu betrouwbare bronnen, wat niet?

Hieronder een aantal van mijn favoriete boeken, sites en andere bronnen, en tevens een aantal verwijzingen naar ‘sceptische’ documentatie, voor wie zich in de ideeën uit die hoek wil verdiepen.

In Nederland publiceerde prof. Pier Vellinga, Wageningen Universiteit, vorig jaar het boek Hoezo Klimaatverandering? Vellinga behandelt een groot aantal ‘sceptische’  argumenten op zakelijke en genuanceerde wijze. Zijn opponenten duwden hem jarenlang in de hoek van het ‘alarmisme’; dat verwijt kan op grond van dit evenwichtige boek lastig worden volgehouden. Vellinga bespreekt wat in de klimaatwetenschap zo goed als zeker is, en waarover meer of minder twijfel bestaat.

Tussen hoop en vrees in het Antropoceen

Over de stortvloed aan kennis die op de vierdaagse conferentie Planet under Pressure werd gehouden (Londen, eind maart) is bijna niet te berichten. Daarvoor was het aanbod aan wetenschappelijke inzichten te overweldigend. Maar een paar rode draden waren wel te ontdekken, alleen al aan de hand van de buzz words in de lezingen, op de site en op twitter: tipping points, planetary boundaries, ecosystem services, governance, anthropocene. Achter die woorden schuilt een hoge mate van overeenstemming onder wetenschappers over wat er met de aarde aan de hand is, over de invloed van de mens, én een hoge mate van frustratie en machteloosheid omdat het zo moeilijk is deze boodschappen voldoende tot de beleidsmakers en het brede publiek door te laten dringen.

Heleen van Soest & Jan Paul van Soest

Earth at Night

Aarde bij nacht: verlichting als teken van het Antropoceen

Dat is misschien wel het meest opmerkelijke: de gigantische kloof tussen de huidige wetenschappelijke kennis, en de percepties van wat er met de aarde aan de hand is bij politiek en publiek. Het begrip antropoceen is nu gemeengoed geworden in de wetenschap; daarmee wordt bedoeld dat de invloed van de mens op de processen die het aardsysteem beheersen en vormen nu onmiskenbaar is geworden. De mens zelf is nu een geologische kracht van formaat geworden, die de karakteristieken van een nieuw tijdvak vormgeeft. Hoe deze eruit zien werd op Planet under Pressure wel duidelijk.

Cassandra Science at Planet under Pressure

In Greek mythology, Cassandra was given the gift of prophecy, but she was cursed: no-one would believe her.

At the Planet under Pressure conference in London (end of March), it’s difficult to avoid thinking of an additional pressure to the ones treated at the conference: the pressure of scientists trying to get the message across.  Their insights tempt them to play the role of Cassandra, the ancient Greek beauty who was granted the gift of prophecy, but who was cursed so that nobody would believe her.

The body of knowledge in Earth System Sciences in the broadest sense, is impressive. Yet, most scientists at Planet under Pressure feel their knowledge is hardly translated into actions. Below the surface, frustrations can easily be sensed. Frustration may provoke scientists to even stronger formulate their messages, and choose words that fit better in the realm of societal and political discussions than in the scientific domain: ‘We must’, ‘we should’, ‘an imperative to act’, ‘we can no longer afford waiting’ and comparable phrases are frequently used to mask frustrations.

However understandable, these expressions are unlikely to be effective. The audience may think that the scientist using these terms have a political agenda. This perception undermines the scientific credibility, whether the scientist in question has a political agenda indeed or not. My take  is: they don’t; most scientist don’t even really understand the nature of politics and policy-making processes. And to the extend they do, they are doing a lousy job in terms of lobbying and influencing the public and policy debate. Otherwise, more scientists would realise that overstating is not really effective in getting the message across.