VS: Iedereen is gek op gas

Gastbijdrage door Heleen van Soest

Om een idee te krijgen van klimaat-, energie- en biodiversiteitsbeleid in de Verenigde Staten bracht Heleen van Soest een bezoek aan Washington DC in januari en februari 2014. Ze was aanwezig bij het 3 dagen durende congres Building Climate Solutions en hield interviews bij verscheidene instituten en denktanks. In een aantal gastbijdragen deelt ze haar gedachten.

Bericht 3: Iedereen is gek op gas

Voorbereidingen voor fracking/schaliegaswinning in de VS; foto Joshua Doubek, Wikimedia Commons

Democraten en republikeinen in Amerika zijn het misschien niet vaak met elkaar eens, maar ze lijken het toch wel eens te zijn over één ding: gas is goed. Gas? Ja, methaan, als regulier aardgas of als schaliegas, maar in ieder geval dat wat gebruikt wordt om huizen te verwarmen en om elektriciteit op te wekken. Over dit onderwerp heb ik verschillende mensen van verschillende instituten gesproken: Institute for Energy Research (IER, vrije markt/energie denktank), The Brookings Institution, Center for Climate and Energy Solutions (C2ES), maar ook World Resources Institute en een universiteit (Joint Global Change Research Institute van de University of Maryland). Hier in Europa zijn de meningen verdeeld: ja, gas is een stuk schoner dan kolen en olie, maar het blijft een fossiele brandstof. En schaliegas is al helemaal een gevoelige kwestie, met sterke voor- en tegenstanders (zie onder meer de debatten in Groot-Brittannië en Nederland). Dat lijkt in de VS een stuk minder tegenstand op te roepen. Klopt, vertellen Tim Boersma van Brookings Institution en Michael Tubman van C2ES, er komen wel meer bezwaren rondom lokale aardbevingen en het gebruik van water tijdens en de lozing van afvalwater na schaliegaswinning, maar niet zo hevig als in Europa. Want de schaliegas (en nu ook schalie-olie)-boom heeft de VS toch vooral veel goeds opgeleverd. Met name: lage gasprijzen, en Amerikanen zijn over het algemeen fel tegen elke cent prijsverhoging. Alex Fitzsimmons van het IER wist het mooi te brengen: gas is goedkoop, in overvloed aanwezig, en een betrouwbare energiebron (geschikt voor de basislast). Bovendien is gas volgens dat instituut een ‘blessing’ als het op duurzaamheid aankomt: koolstofemissies zijn een stuk lager dan die van kolen. En volgens Tim Boersma is het een goed alternatief; met gas kan je een case maken om van kolen af te komen. Als er uiteindelijk een vorm van een CO2-norm komt, heeft gas een goede positie, beter dan kolen. Dat het een fossiele brandstof is en blijft heb ik in mijn interviews nauwelijks horen noemen.

30% afgefakkeld

Maar hoe kon die ontwikkeling zo snel plaatsvinden, en kunnen we dat in Europa nadoen? Dat laatste zal lastig zijn, daarover straks meer. Opvallend was in ieder geval dat de bezochte instituten uiteenlopende perspectieven hebben, maar dat iedereen die ik sprak positief was over gas. Toegegeven, IER was het meest lovend: “Gas is a game changer.” C2ES was eigenlijk de enige met een wat meer Europees perspectief: op de langere termijn zal de Amerikaanse industrie gas neerzetten als de schone eindoplossing, maar daarmee zijn we er nog niet. We moeten bijvoorbeeld ook gaan kijken naar gas met CO2-afvang en –opslag (Carbon Capture and Storage, CCS). Bij (schalie)gas komt ook nog de lekkage van methaan, een sterk broeikasgas, kijken. Hoeveel methaan er vrijkomt in de hele keten is nog onbekend; het zou ergens tussen de 0.7% en 7.9% van de totale gasproductie kunnen liggen volgens C2ES (zie ook dit rapportje van Brookings). Nu wordt ook olie uit schalieformaties gewonnen, maar daar zit gas gratis bij. Het probleem is de lage prijs van dat gas, waardoor er geen reden is om ook het gas nuttig in te zetten. En dus wordt zo’n 30% afgefakkeld. Volgens Alex Fitzsimmons (IER) kon de schalie-ontwikkeling zo snel plaatsvinden door het systeem rondom grondbezit. Met hun particuliere grondstoffenrechten is het een stuk makkelijker om in de VS gas en olie te winnen. Maar op gronden die niet in particulier bezit zijn, maar de federale overheid toebehoren, kost het veel meer tijd om ‘een gaatje te boren’. Een vergunning krijgen duurt daar namelijk langer, en welk bedrijf wil nou zaken doen met een trage overheid als er een sneller en makkelijker alternatief is (aldus Fitzsimmons)? Op federale gronden is de productie dan ook afgenomen, op particuliere gronden juist toegenomen. IER werkt daarom aan het beschikbaar maken van de federale gronden voor olie- en gaswinning (een duidelijk voorbeeld van de liefde voor gas, met de handige framing dat het een positieve invloed op de economie zal hebben). Dus als we in Europa net zo’n snelle ontwikkeling en de bijbehorende lage prijzen willen, zullen we misschien wel het systeem van grond(stoffen)bezit moeten aanpassen. En hoe lang zal dat duren? Maar datzelfde handige grondbezit heeft er ook voor gezorgd dat bedrijven (een flink aantal kleine, innovatieve spelers) hun gang konden gaan: trial-and-error. Al doende leerde men. En daar kunnen wij in Europa dan weer van leren. Want, volgens o.a. Andy Blohm (JGCRI), het leek soms wel het wilde westen. De milieuomstandigheden maken het overigens ook moeilijker om de Amerikaanse boom in Europa na te doen, volgens WRI. En wat IER niet wist te vermelden, maar Brookings wel, was dat de schaliegasontwikkeling tot stand is gekomen met federaal geld.

Onontkoombaarheid

Wat duidelijk in alle interviews terugkwam was een vorm van onontkoombaarheid: dat gas is er nu eenmaal en het gaat gebruikt worden. De Energy Information Administration voorspelt in haar jaarlijkse outlook dan ook dat in 2040 fossiele bronnen nog het grootste deel (80%) van de energievoorziening op zich zullen nemen, met een groei in het aandeel van gas. Dus houdt o.a. WRI zich bezig met de vraag: hoe doen we het dan goed? Brookings gaat samen met de Wereldbank werken aan guidelines for responsible shale gas drilling. C2ES voegt daaraan toe: hoe zetten we het gas zo in dat het resulteert in emissiereductie? De mogelijkheden zijn er. Niet alleen door te switchen van kolen naar gas voor elektriciteitsproductie, maar ook door gas te gebruiken voor verwarming van huizen, inclusief warmtekrachtkoppeling. Die switch van kolen naar gas is handig voor beleidsmakers: kijk, we zijn goed bezig met emissiereducties (en ssst…. kan intussen de VS kolen exporteren). Gas exporteren is natuurlijk ook altijd nog mogelijk. Dat is een mooie optie voor de Amerikaanse gasbedrijven vanwege het prijsverschil met Europa en Azië. Maar: export mag niet leiden tot een prijsverhoging in de VS zelf, stel je voor! Volgens C2ES zou die verhoging echter niet meer dan 10% zijn vanwege de lage exportvolumes. Als export plaatsvindt zal dat in de vorm zijn van LNG, Liquefied Natural Gas. Dat is vooral geschikt voor de scheepvaart en het zware wegtransport en vermindert emissies van onder andere stikstof en zwavel. Zo’n 10 jaar geleden dacht men nog dat de VS importeur zou worden, maar dankzij de schaliegas-boom kunnen terminals nu omgebouwd worden van import naar export; 5 terminals mogen nu exporteren. En waar moet dat gas dan heen? In ieder geval naar landen waarmee een overeenkomst voor vrije handel is, een zogenaamde free trade agreement. Brookings gaf aan dat de grootste markt in Azië te vinden is (waar het gas ook tegen een hogere prijs verkocht kan worden), terwijl het gas in Europa misschien niet competitief genoeg zal zijn. Dat zou kunnen betekenen dat Europa juist meer steenkool gaat gebruiken. In Azië is vooral Zuid-Korea een goede optie, rekening houdend met de benodigde free trade agreement, maar er zijn ook wetsvoorstellen voor export naar allies in Japan. Aan de andere kant: wellicht is LNG te duur voor de wereldmarkt, en bovendien is er maar een kleine window of opportunity om het op die markt te zetten. Is dat nodig als er thuis ook een goede markt is? Hoe de snelle ontwikkelingen in de VS internationale handel beïnvloeden (en daarmee ook CO2-emissies), blijft een open vraag.

Gas genoeg

En is er eigenlijk wel genoeg gas voor dit soort plannen? Kan die schaliegasontwikkeling nog lang doorgaan? Ja, bevestigt iedereen, daarvan is het einde nog niet in zicht. De technologie ontwikkelt zich nog steeds, de productiviteit van bronnen neemt toe. Er zijn nu ook opties om schaliegas te winnen met zout water, of zelfs met andere gassen in plaats van water. Volgens Brookings lijkt er een piek rond 2020 te zitten, maar dan gaat hooguit de exponentiële groei over in een minder snelle groei tot 2040-2050. Maar volgens het WRI kan de toename in productie niet volgehouden worden, wat in hogere prijzen resulteert. Nu is men daarom bezig om naast methaangas ook propaangas en olie uit schalieformaties te winnen, wat meer oplevert. IER was het meest positief over de gasvoorraden: genoeg om de komende 575 jaar Amerika van elektriciteit te voorzien (zie de North American Energy Inventory).

Energy map IER

Amerikaanse energievoorraden volgens IER. Bron: http://www.instituteforenergyresearch.org/infographics/

En bovendien, volgens Alex Fitzsimmons: “People have argued we have reached our peak for decades now…”. Oftewel: volgens hem blijft die verwachte piek altijd uit door nieuwe innovaties en technologie. Maar volgens Andy Blohm is het meer de vraag hoeveel we van die enorme voorraad daadwerkelijk omhoog pompen. De helft is al niet toegankelijk, simpelweg door beleid over waar je wel of niet mag boren. Dat het technisch winbaar is, is dus nog geen reden om al dat gas in je energieplannen mee te nemen.

Prijs op koolstof

Aan die energietoekomst kan ik wel een apart blog wijden, en dat zal ik misschien ook doen. Daar kan gas in ieder geval een interessante rol in spelen, bijvoorbeeld in combinatie met variabele hernieuwbare bronnen (zoals zon en wind). Gas is flexibel inzetbaar als zogenaamde back-up voor die hernieuwbare bronnen, kan helpen die bronnen in het net te integreren en kan goed dienen als basislast. Maar hoe de rol van gas ingevuld gaat worden hangt onder andere af van beleid. De U.S. Environmental Protection Agency (EPA) werkt aan regels voor bestaande en nieuwe elektriciteitscentrales, die waarschijnlijk zullen betekenen dat elke nieuwe kolencentrale CCS moet hebben. De IER ziet dit als een ‘effectief verbod’ op kolen, maar aan de andere kant: door de lage gasprijzen is kolen sowieso al niet meer competitief. Ook oude kolencentrales zouden eerder kunnen sluiten door de nieuwe EPA regels en de lage gasprijzen. Oude kerncentrales stoppen er inmiddels ook mee, en omdat nieuwe zo duur zijn vult gas de gaten op. Interessant is trouwens de waarneming dat de industrie de nieuwe EPA regels kan gebruiken om de overheid de schuld te geven van hun problemen, in plaats van de hoofdverdachte: goedkoop gas. Gas, gas, en nog eens gas dus, maar ook voor de langere termijn? Volgens C2ES zal gas gebruikt blijven worden zolang er geen prijs op koolstof is. Een prijs op koolstof maakt gas aantrekkelijker dan kolen, maar kan ook efficiënter gebruik en het tegengaan van methaanlekkage stimuleren.

Delen

Labels:, , , ,