• Home
  • Blog
  • Beleid
  • Opwarming klimaat beperkt tot 2 graden? Vergeet het maar!

Opwarming klimaat beperkt tot 2 graden? Vergeet het maar!

Prof. Ottmar Edenhofer laat op de wetenschappelijke klimaatconferentie CFCC zien dat de ontkolingstrend ten einde is: de ‘herkoling’ is begonnen. Slecht nieuws voor het klimaat

De politici die eind dit jaar in Parijs bij elkaar komen voor de grote klimaatconferentie doen dat met het idee dat de opwarming tot twee graden beperkt kan blijven. Dat is een illusie. Maar niemand durft dat hardop te zeggen, uit angst dat er dan helemaal niks meer gebeurt. Maar het is omgekeerd: juist de valse belofte dat twee graden nog haalbaar is staat adequate actie in de weg.

De 2000 experts die begin deze maand op het grote klimaatwetenschappelijke congres Our Common Future under Climate Change waren, deden hun best om optimistisch te zijn. Ook wetenschappers die de feiten op een rij hebben kunnen psychologisch worstelen met het aanvaarden van die feiten. Maar de conclusie is onontkoombaar: niets wijst erop dat het klimaatdoel, opwarming tot 2 graden beperken, nog haalbaar is. Ja, papier en computermodellen zijn geduldig. Daarmee zijn rekensommen te maken waarin er nog een kans is dat de opwarming onder de twee graden blijft. Maar in de werkelijke wereld waarin de korte termijn belangrijker is dan de lange termijn, en het eigen belang zwaarder weegt dan het collectieve belang, is de kans de opwarming onder de twee graden te houden praktisch nul. In dat soort rekensommen kan de uitstoot van broeikasgassen nog even doorstijgen dankzij zogeheten negatieve emissies later deze eeuw. Die komen erop neer dat CO2 uit de atmosfeer wordt verwijderd, bijvoorbeeld door biomassa (die CO2 vastlegt) in combinatie met CO2-afvang en ondergrondse opslag. Dat is technologisch gezien geen rocket science, maar maatschappelijk gezien een enorme dobber. Er is nu al groeiend verzet tegen biomassa uit angst voor effecten op de voedselvoorziening en de biodiversiteit, en er is grote weerstand tegen ondergrondse opslag van CO2. Maar maatschappelijk verzet door actiegroepen wordt niet mee-gemodelleerd.

Gelaten accepteren

In de rekensommen kunnen continue stijgende CO2-emissies relatief eenvoudig omslaan en pijlsnel gaan dalen. Deze daling van de CO2-intensiteit (CO2-uitstoot per verdiende Euro) gaat veel sneller dan in het verleden ooit is gerealiseerd. Zo’n dalingstempo impliceert onder meer dat investeringen in de fossiele energievoorziening uit de vaart worden genomen voor ze economisch zijn afgeschreven. Er zullen in de werkelijke wereld niet veel aandeelhouders zijn die dat gelaten accepteren. Zelfs pensioenfondsen die de klimaatproblematiek serieus nemen hebben geen idee hoe ze aan hun pensioenverplichtingen moeten voldoen als ze niet een substantieel deel van hun beleggingen in lucratieve fossiele projecten hebben zitten. En de eigenaren van enorme olie-, gas- en kolenvoorraden (landen veel meer nog dan bedrijven) lijken niet van plan hun zwarte goud onder de grond te laten zitten.

Illusie

De beleidsmakers smeden hun klimaatplannen in de illusie dat er nog emissieruimte en tijd is. En zelfs die plannen schieten ver te kort. Dat blijkt uit de rondgang langs de beleidsvoornemens die zijn ingediend in de aanloop naar de klimaattop in Parijs in december. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft al die plannen geanalyseerd en opgeteld. De ontnuchterende conclusie is dat minder dan 20% van de emissiereducties is toegezegd die nodig zijn om de 2 gradendoelstelling te halen, die – ik herhaal het nog maar even – al zwaar steunde op negatieve emissies en versnelde kapitaalafschrijving.

Twee mantra’s

We gaan de afgesproken temperatuurlimiet van 2 graden opwarming overschrijden. Reken op in elk geval 3 graden opwarming eind deze eeuw. Bedenk dat vanaf een graad of 1,5 de risico’s snel toenemen, dat 2 graden al linke soep is, en dat we daarboven in een terrein van onbekende kansen op grote gevolgen komen. Aanpassen aan plus 2 graden is al een ongelofelijke opgave, wordt het 4 graden opwarming of meer, dan zijn daartegen amper nog aanpassingsplannen opgewassen. Het is tijd voor de erkenning dat internationale klimaatafspraken een paar graden opwarming inhouden. Misschien dat die erkenning de urgentie terugbrengt die is verdwenen door de mantra’s “twee graden is nog haalbaar” en “klimaatnieuws moet ‘positief’ worden gebracht, anders komt niemand meer in beweging”. Dat optimisme tot actie aanzet en realiteitszin niet, is een kolossale misvatting. Toen Winston Churchill de pappen- en nathoudenpoliticus Neville Chamberlain opvolgde sprak hij de legendarische woorden: “Ik heb niets anders te bieden dan bloed, gezwoeg, zweet en tranen”. Die uitspraak leidde de enorme krachtsinspanning van de Britten in de Tweede Wereldoorlog in. Moderne positivo-peptalk (“klimaatverandering is een kans! Een uitdaging!”) leidt bewezen tot niks. Misschien komt er meer actie als we het monster in de bek durven kijken. Heel misschien.

(Verscheen eerder in Trouw, 30 juli 2015, hier online; werp vooral ook eens een blik op de reacties en huiver over de mate van ontkenning in ons land)

Delen

Labels:, , , ,